{"id":175036,"date":"2025-06-26T00:00:00","date_gmt":"2025-06-25T22:00:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.bcfi.be\/negatieve-impact-van-ppis-op-de-effectiviteit-van-bepaalde-antitumorale-behandelingen\/"},"modified":"2026-03-26T17:30:06","modified_gmt":"2026-03-26T16:30:06","slug":"negatieve-impact-van-ppis-op-de-effectiviteit-van-bepaalde-antitumorale-behandelingen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/edu8.bcfi.be\/nl\/negatieve-impact-van-ppis-op-de-effectiviteit-van-bepaalde-antitumorale-behandelingen\/","title":{"rendered":"Negatieve impact van PPI\u2019s op de effectiviteit van bepaalde antitumorale behandelingen?"},"content":{"rendered":"<h2>Kernboodschappen<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>Recent onderzoek&#x002C; besproken in ons zusterblad <i>La Revue Prescrire<\/i>&#x002C; toont dat gelijktijdig gebruik van protonpompremmers (PPI&rsquo;s) en verschillende orale en intraveneuze antitumorale middelen geassocieerd is met een verminderde overleving bij kankerpati&euml;nten.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>E&eacute;n aannemelijke verklaring achter de lagere overleving bij orale antitumorale middelen zou een verminderde absorptie door verhoogde maag-pH kunnen zijn. Een potentieel mechanisme bij de onderzochte intraveneuze antitumorale behandelingen is minder duidelijk.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>PPI&rsquo;s zijn onmisbare geneesmiddelen maar systematisch en langdurig voorschrijven van PPI&rsquo;s zonder duidelijke medische indicatie wordt afgeraden&#x002C; zeker bij kwetsbare pati&euml;nten zoals pati&euml;nten met gevorderde kanker.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Studies tonen kortere overleving bij gelijktijdig gebruik van bepaalde antitumorale middelen en PPI&rsquo;s<\/h2>\n<p>Uit recente onderzoeken blijkt dat het gelijktijdig gebruik van protonpompremmers (PPI&rsquo;s) en <b>verschillende<\/b> <b>antitumorale middelen<\/b> geassocieerd is met een kortere overleving bij pati&euml;nten met kanker. Zowel chemotherapie&#x002C; <i>targeted <\/i>therapie als immuuntherapie werden onderzocht. Dit Folia-artikel is gebaseerd op een artikel uit ons zusterblad <i>La Revue<em> Prescrire.<\/em><\/i><span class='folia-referentie-nummer'><sup>1<\/sup><\/span><\/p>\n<p>In de verschillende analyses (meestal cohortstudies) ging het om een lagere overleving met vooral orale geneesmiddelen&#x002C; maar in aantal studies ook om intraveneuze behandelingen:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>pazopanib bij sarcomen<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>EGFR-inhibitoren (zoals afatinib&#x002C; erlotinib&#x002C; gefitinib of osimertinib) bij longkanker<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>diverse orale of parenterale behandelingen bij gevorderde longkanker<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>immuuncheckpoint-inhibitoren (zoals nivolumab en pembrolizumab die intraveneus toegediend worden) bij diverse gevorderde kankers<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>chemotherapie bij diverse gevorderde kankers<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>BRAF-inhibitoren en MEK-inhibitoren bij maligne melanoom<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>CDK4\/6-inhibitoren bij borstkanker.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p>In een aantal studies die dit onderzochten nam de overleving af met de duur van de gelijktijdige blootstelling aan PPI&#39;s en antitumorale middelen. Zie &ldquo;meer info&rdquo; voor een kort overzicht van de studieresultaten.<\/p>\n<div class='detailed-content'>De volgende publicaties werden aangehaald in het originele artikel van <i>La Revue Prescrire<span class='folia-referentie-nummer'><sup>1<\/sup><\/span><\/i> die diverse antitumorale middelen onderzochten met of zonder PPI&rsquo;s. In dit Folia-artikel worden&#x002C; waar mogelijk&#x002C; alleen overlevingsuitkomsten vermeld. Er moet bij de interpretatie van de studies altijd rekening gehouden met de beperkingen inherent aan observationele studies. <\/p>\n<ul>\n<li><u>Studie met pazopanib en PPI&rsquo;s of H2-antihistaminica bij sarcomen (2019)<\/u><span class='folia-referentie-nummer'><sup>2<\/sup><\/span><br \/> In een retrospectieve Europese studie (n=333) werd een kortere mediane totale overleving vastgesteld bij pati&euml;nten die gelijktijdig PPI&rsquo;s of H2-antihistaminica gebruikten tijdens een behandeling met pazopanib: 8 maanden versus 12&#x002C;6 maanden. De mediane overleving daalde naarmate de duur van de gelijktijdige blootstelling aan PPI&#39;s en pazopanib toenam.<\/li>\n<li><u>Studie met EGFR-inhibitoren bij longkanker (2024)<span class='folia-referentie-nummer'><sup>1<\/sup><\/span><\/u><br \/> In een Franse cohortstudie (n=34 048) was er een grotere globale kans op overlijden bij pati&euml;nten met longkanker die tijdens meer dan 20% van hun antikankerbehandeling gelijktijdig blootgesteld waren aan een PPI. De <i>hazard ratio<\/i> (HR) voor het eindpunt totale overleving bedroeg 1&#x002C;6 (95% BI: 1&#x002C;57&ndash;1&#x002C;64). Dit betekent dat deze pati&euml;nten <u>op elk moment<\/u> tijdens de studieperiode 60% meer kans hadden om te overlijden dan pati&euml;nten die tijdens hun behandeling geen PPI gebruikten.<br \/> De kans op overlijden nam toe met de duur van de gelijktijdige blootstelling aan PPI&rsquo;s:\n<ul>\n<li>Bij 10% blootstelling: HR 1&#x002C;45 (95%BI: 1&#x002C;4-1&#x002C;5)<\/li>\n<li>Bij 80% blootstelling: HR 2&#x002C;2 (95%BI: 2&#x002C;1-2&#x002C;3)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><u>Meta-analyse van diverse antitumorale behandelingen bij gevorderde longkanker (2022)<span class='folia-referentie-nummer'><\/span><\/u><sup><span class='folia-referentie-nummer'>1&#x002C;3<\/span><\/sup><br \/> Deze meta-analyse omvatte 14 studies (n=13709)&#x002C; voornamelijk retrospectieve cohortstudies.<br \/> De globale kans op overlijden was groter bij PPI-gebruikers dan bij pati&euml;nten zonder PPI-gebruik. De bijhorende <em>hazard ratio <\/em>(HR) voor het eindpunt totale overleving was 1&#x002C;35 (95%BI: 1&#x002C;21-1&#x002C;51).<br \/> <b>Subgroepanalyses:<\/b>\n<ul>\n<li><b>EGFR-inhibitoren<\/b>: HR 1&#x002C;47 (95%BI: 1&#x002C;20-1&#x002C;80)<\/li>\n<li><b>Immuuncheckpoint-inhibitoren<\/b> (nivolumab&#x002C; pembrolizumab&#x002C; atezolizumab): HR 1&#x002C;42 (95%BI: 1&#x002C;22-1&#x002C;65)<\/li>\n<li><b>Chemotherapie<\/b>: HR 1&#x002C;13 (95%BI: 1&#x002C;04-1&#x002C;23)<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><u>Netwerkmeta-analyse met diverse antitumorale behandelingen bij diverse gevorderde kankers (2023)<span class='folia-referentie-nummer'><sup>1&#x002C;4<\/sup><\/span><\/u><br \/> Totale overleving werd onderzocht bij diverse vormen van gevorderde kankers&#x002C; behandeld met chemotherapie of immuuncheckpoint-inhibitoren&#x002C; al dan niet in combinatie met gelijktijdig gebruik van PPI&rsquo;s. Subgroepanalyses en de resultaten van de netwerkmeta-analyse zijn terug te vinden in referentie 4.<\/li>\n<li><b>Immuuncheckpoint-inhibitoren<\/b> (pairwise meta-analyse):<br \/> Bij pati&euml;nten met gevorderde longkanker&#x002C; urotheelkanker&#x002C; melanoom&#x002C; nierkanker&#x002C; leverkanker&#x002C; hoofdhalskanker en niet-gecategoriseerde kanker was de globale kans op overlijden groter bij PPI-gebruikers dan bij pati&euml;nten zonder PPI-gebruik. De globale <i>hazard ratio<\/i> was 1&#x002C;40 (95%BI: 1&#x002C;30-1&#x002C;49).<\/li>\n<li><b>Chemotherapie<\/b> (pairwise meta-analyse):<br \/> Bij pati&euml;nten met gevorderde longkanker&#x002C; urotheelkanker&#x002C; melanoom en gastro-intestinale kanker was de globale kans op overlijden groter bij PPI-gebruikers dan bij pati&euml;nten zonder PPI-gebruik. De globale <i>hazard ratio<\/i> was 1&#x002C;19 (95%BI: 1&#x002C;09-1&#x002C;30).<\/li>\n<li><u>BRAF-inhibitoren (vemurafenib&#x002C; dabrafenib) &plusmn; MEK-inhibitoren (trametinib&#x002C; cobimetinib) bij gemetastaseerde melanoom<\/u>\n<ul>\n<li>Studie 1 (n=192): gelijktijdig gebruik van PPI&rsquo;s ging gepaard met een verhoogde kans op overlijden ten opzichte van geen PPI-gebruik&#x002C; met een <i>hazard ratio<\/i> van 2&#x002C;4 (95%BI: 1&#x002C;6-3&#x002C;6) (2024)<span class='folia-referentie-nummer'><sup>1<\/sup><\/span>.<\/li>\n<li>Studie 2 (n=1 028): er was een hogere&#x002C; maar niet statistisch significante&#x002C; mortaliteit bij gelijktijdig PPI-gebruik vergeleken met geen PPI-gebruik. De <i>odds ratio<\/i> bedroeg 1&#x002C;1 (95%BI: 0&#x002C;9-1&#x002C;4) (2023)<span class='folia-referentie-nummer'><sup>1<\/sup><\/span>.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li><u>CDK4\/6-inhibitoren (palbociclib&#x002C; ribociclib) bij gemetastaseerde borstkanker<\/u><br \/> In twee kleine studies bij pati&euml;nten die behandeld werden met palbociclib of ribociclib&#x002C; was het gebruik van PPI&rsquo;s geassocieerd met een lagere progressievrije overleving (PFS) ten opzichte van pati&euml;nten zonder PPI-gebruik (2022\/2023)<span class='folia-referentie-nummer'><sup>6&#x002C;7<\/sup><\/span>. In de groep zonder PPI-gebruik was het eindpunt PFS op het moment van de analyse nog niet bereikt.<\/li>\n<\/ul><\/div>\n<p>Daarnaast wijzen sommige gegevens bij niet-kankerpati&euml;nten op een hogere mortaliteit bij gebruik van PPI&rsquo;s in vergelijking met H2-antihistaminica&#x002C; bij een behandelduur van meer dan &eacute;&eacute;n maand<span class='folia-referentie-nummer'><sup>1 <\/sup><\/span>(zie ook <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/3817?folia=3815'>Folia mei 2022<\/a>).<\/p>\n<h2>Mechanisme<\/h2>\n<p>De verminderde effectiviteit van <strong>orale<\/strong> antitumorale middelen bij PPI-gebruikers kan mogelijk worden verklaard door een lagere absorptie ten gevolge van een verhoogde maag-pH. Bij <strong>intraveneuze<\/strong> antitumorale behandelingen is een potentieel mechanisme minder duidelijk. Voor de immuuncheckpoint-inhibitoren&#x002C; die intraveneus worden toegediend&#x002C; wordt verondersteld dat een PPI-ge&iuml;nduceerde verstoring van het darmmicrobioom de immuunrespons negatief be&iuml;nvloedt&#x002C; wat mogelijk bijdraagt aan een verminderde effectiviteit van deze vorm van immuuntherapie.<br \/> Onafhankelijk van een potentieel effect van PPI&rsquo;s op bepaalde antitumorale behandelingen stellen de auteurs van het artikel in <em>La Revue Prescrire<\/em> dat langdurig gebruik van PPI&rsquo;s kan leiden tot ernstige bijwerkingen zoals infecties&#x002C; botfracturen en hyponatri&euml;mie die mogelijk ook een verhoogd risico op mortaliteit met zich meebrengen.<\/p>\n<h2>Welke voorzorgsmaatregelen beveelt <i>Prescrire<\/i> aan?<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>Het systematisch en langdurig voorschrijven van PPI&rsquo;s zonder duidelijke medische indicatie wordt afgeraden&#x002C; ongeacht de pati&euml;ntengroep. Bij kwetsbare pati&euml;nten&#x002C; zoals mensen met kanker&#x002C; is <b>extra voorzichtigheid geboden<\/b>.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Er moeten duidelijke medische indicaties zijn voor het opstarten van een PPI&#x002C; zeker bij pati&euml;nten die een antitumorale behandeling krijgen.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Wanneer een pati&euml;nt al langdurig een PPI gebruikt bij de start van een antitumorale therapie&#x002C; is het aanbevolen een geleidelijke afbouw te overwegen om reboundeffecten te vermijden. Wanneer een oraal antitumoraal geneesmiddel wordt ingenomen waarvan de opname afhankelijk is van de maag-pH&#x002C; is het volgens <i>Prescrire<\/i> ook aangewezen H2-antihistaminica te vermijden (niet meer verkrijgbaar in Belgi&euml;&#x002C; behalve cimetidine in magistrale bereiding).<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Indien maagzuurremming toch noodzakelijk is&#x002C; kan een antacidum overwogen worden&#x002C; met een inname-interval van minimaal 2 uur tussen het antacidum en andere medicatie.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Commentaar van het BCFI<\/h2>\n<p>De gegevens besproken in dit artikel suggereren een mogelijk verband tussen PPI-gebruik en verminderde overleving bij bepaalde kankerbehandelingen. Het gaat echter om een signaal&#x002C; een observatie die niet noodzakelijk op causaliteit wijst. Zolang er een duidelijke indicatie is voor PPI&rsquo;s&#x002C; blijft gebruik gerechtvaardigd. Bij het interpreteren van deze studies moet men rekening houden met methodologische beperkingen&#x002C; zoals protopathische bias (zie <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/4045?folia=4031'>Folia maart 2023<\/a>) waarvoor niet gecorrigeerd werd. Deze vorm van bias ontstaat wanneer PPI&rsquo;s worden voorgeschreven bij vroege symptomen van een ernstige aandoening&#x002C; die later zelf tot verhoogde sterfte blijkt te leiden. Hierdoor wordt ten onrechte een causaal verband gelegd met het geneesmiddel. In <a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/4045?folia=4031'>Folia maart 2023<\/a> &nbsp;bespraken we twee observationele studies (bij niet-oncologische pati&euml;nten)&#x002C; waarin geen verband meer werd gevonden tussen PPI&rsquo;s en mortaliteit nadat was gecorrigeerd voor protopathische bias.<\/p>\n<p>Hoewel het signaal van verminderde overleving geen bewijs van causaliteit levert&#x002C; is het voldoende relevant om mee te nemen in de klinische besluitvorming. Daarom is het nuttig om bij de opstart van antitumorale behandelingen systematisch het gebruik van PPI&rsquo;s te herevalueren&#x002C; zeker bij langdurig gebruik zonder duidelijke&#x002C; actuele indicatie.<\/p>\n<h2>Meer lezen over de PPI&rsquo;s:<\/h2>\n<ul>\n<li>\n<p>Informatie over PPI&rsquo;s vindt u ook in onze publicaties:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p>Ongewenste effecten op lange termijn&#x002C; zie&nbsp;<a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/3817?folia=3815'>Folia mei 2022<\/a>&nbsp;en&nbsp;<a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/4045?folia=4031'>maart 2023<\/a>.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Risico van ernstige infecties bij kinderen&#x002C; zie&nbsp;<a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/articles\/4404?folia=4395'>Folia september 2024<\/a>.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Plaatsbepaling van&nbsp;PPI&rsquo;s&nbsp;bij maag- en duodenumpathologie&#x002C;&nbsp;<a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/4?frag=2493'>zie Repertorium&gt;Maag- en duodenumpathologie<\/a>.<\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p>Lijst van de&nbsp;PPI&rsquo;s&nbsp;en veiligheidsprofiel&#x002C;&nbsp;<a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/chapters\/4?frag=2543'>zie&nbsp;Protonpompinhibitoren&nbsp;(PPI&#39;s)<\/a>.<\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<li>\n<p>Het BCFI biedt u ook 2 geaccrediteerde e-learnings over dit onderwerp:<\/p>\n<ul>\n<li>\n<p><a href='https:\/\/bcfi.be\/nl\/portfolio\/securite-des-ipp-folia-quiz-ete-2023\/'>Veiligheid van&nbsp;PPI&#39;s<\/a><\/p>\n<\/li>\n<li>\n<p><a href='https:\/\/www.bcfi.be\/nl\/portfolio\/langdurig-gebruik-van-ppis-een-goed-idee\/'>Langdurig&nbsp;PPI-gebruik<\/a><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<h2>Bronnen<\/h2>\n<p><span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>1&nbsp;<\/span>La Revue Prescrire. Antitumoral + IPP : survie plus courte. <i>La Revue Prescrire (2025 Jan 1)<\/i><\/span><br \/> <span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>2&nbsp;<\/span>La Revue Prescrire. Pazopanib + PPI ou antihistaminique H2&nbsp;: survie plus courte. <i>La Revue Prescrire (Ao&ucirc;t 2019)<\/i><br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>3<\/span>&nbsp;Wei N&#x002C; Zheng B&#x002C; Que W&#x002C; et al. The association between proton pump inhibitor use and systemic anti-tumour therapy on survival outcomes in patients with advanced non-small cell lung cancer: A systematic review and meta-analysis. Br J Clin Pharmacol. 2022;88(7):3052-3063.<br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>4<\/span>&nbsp;Chang Y&#x002C; Lin WY&#x002C; Chang YC&#x002C; et al. The Association between Baseline Proton Pump Inhibitors&#x002C; Immune Checkpoint Inhibitors&#x002C; and Chemotherapy: A Systematic Review with Network Meta-Analysis.&nbsp;<i>Cancers (Basel)<\/i>. 2022;15(1):284. Published 2022 Dec 31.<br \/> <span class='folia-referentie-nummer'>5<\/span>&nbsp;Ramel E&#x002C; Prey S&#x002C; Dutriaux C&#x002C; et al. Clinical impact of proton pump inhibitors and other co-medications on advanced melanoma patients treated with BRAF\/MEK inhibitors.&nbsp;<i>Eur J Cancer<\/i>. 2024;197:113477.<\/span><br \/> <span class='folia-referentie-tekst'><span class='folia-referentie-nummer'>6<\/span>&nbsp;Eser K&#x002C; &Ouml;nder AH&#x002C; Sezer E&#x002C; et al. Proton pump inhibitors may reduce the efficacy of ribociclib and palbociclib in metastatic breast cancer patients based on an observational study.&nbsp;<i>BMC Cancer<\/i>. 2022;22(1):516. Published 2022 May 7.<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Kernboodschappen Recent onderzoek&#x002C; besproken in ons zusterblad La Revue Prescrire&#x002C;  [&#8230;]<\/p>\n","protected":false},"author":9,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,20353],"tags":[20213,20224],"class_list":["post-175036","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-nieuw","category-2025-nl","tag-import_tags","tag-import_tags-nl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/edu8.bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175036","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/edu8.bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/edu8.bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edu8.bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/9"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/edu8.bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=175036"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/edu8.bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175036\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":177618,"href":"https:\/\/edu8.bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/175036\/revisions\/177618"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/edu8.bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=175036"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/edu8.bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=175036"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/edu8.bcfi.be\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=175036"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}